Отбасының немесе жеке адамның әлеуметтік саламаттылығы — оның тек табысымен ғана емес, жұмыспен қамтылуымен, тұрғын үй жағдайымен, денсаулығына және біліміне қатысты қызметтерге қолжетімділігімен, сондай-ақ басқа да әлеуметтік-экономикалық факторлармен байланысты көрсеткіш.
Қазақстанда отбасының (адамның) әлеуметтік саламаттылығын айқындау тәртібі Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2023 жылғы 29 маусымдағы № 267 бұйрығымен бекітілген арнайы әдістеме арқылы реттеледі.
Әдістеменің негізгі мақсаты — Отбасының цифрлық картасы арқылы азаматтарды әлеуметтік саламаттылығының деңгейіне қарай топтастыру және әлеуметтік қорғау шараларына әлеуетті мұқтаж отбасыларды анықтау. Бұл тәсіл мемлекеттік органдарға азаматтардың қажеттіліктерін бағалап, тиісті қолдау шараларын қарастыруға негіз болады.
Әлеуметтік саламаттылық қандай көрсеткіштер бойынша бағаланады?
Әдістемеге сәйкес, отбасының немесе адамның әлеуметтік саламаттылығы сегіз негізгі бағыт бойынша бағаланады:
1. Кірістер және кредиттік міндеттемелер. Отбасының жан басына шаққандағы орташа кірісі, кіріс деңгейі және кредиттік міндеттемелері ескеріледі.
2. Жылжымалы мүлік. Отбасының меншігіндегі жылжымалы мүлікке қатысты өлшемшарттар қарастырылады.
3. Жұмыспен қамту. Отбасы мүшелерінің жұмыспен қамтылуына қатысты жағдай бағаланады.
4. Әлеуметтік қорғау саласындағы қызметтермен қамтамасыз ету. Әлеуметтік қорғау шараларына қажеттілік пен тиісті қызметтерге қатысты көрсеткіштер есепке алынады.
5. Денсаулық сақтау саласындағы қызметтермен қамтамасыз ету. Денсаулық сақтау саласына қатысты белгіленген өлшемшарттар ескеріледі.
6. Білім беру саласындағы қамтамасыз ету. Білім беру саласындағы жағдай мен тиісті қызметтерге қатысты көрсеткіштер қарастырылады.
7. Тұрғын үй жағдайлары және инфрақұрылым. Отбасының тұрғын үй жағдайы мен инфрақұрылымға қатысты факторлары бағаланады.
8. Ауыл шаруашылығы саласындағы қамтамасыз ету. Әдістемеде көзделген ауыл шаруашылығына қатысты өлшемшарттар ескеріледі.
Әр бағыт бойынша белгіленген өлшемшарттарға сәйкес балдар жинақталады. Барлық сегіз бағыт бойынша алынған балдардың жиынтығы отбасының (адамның) әлеуметтік саламаттылығының жалпы деңгейін айқындайды.
Әлеуметтік саламаттылық деңгейлері қалай бөлінеді?
Әдістеменің 13-тармағына сәйкес, жинақталған балдардың мөлшеріне қарай отбасылар мен адамдар әлеуметтік саламаттылықтың бес санатына бөлінеді:
* А санаты — жақсы деңгей: 1 800 және одан жоғары балл.
* В санаты — қанағаттанарлық деңгей: 730–1 799 балл.
* С санаты — төмен деңгей: −30-дан 729 баллға дейін.
* D санаты — дағдарыс деңгейі: −460-тан −29 баллға дейін.
* Е санаты — мүшкіл деңгей: −459 балл және одан төмен.
Бұл санаттар отбасының әлеуметтік-экономикалық жағдайын белгіленген өлшемшарттар негізінде саралауға арналған.
Әдістеме не үшін қажет?
Әлеуметтік саламаттылықты бағалау мемлекеттік қолдауды қажет етуі мүмкін азаматтар мен отбасыларды анықтауға, олардың әлеуметтік қажеттіліктерін саралауға және қолданыстағы заңнамаға сәйкес тиісті қолдау шараларын қарастыруға мүмкіндік береді.
Отбасының цифрлық картасы арқылы қалыптастырылатын мәліметтер әлеуметтік қорғау шараларына әлеуетті мұқтаж адамдарды (отбасыларды) айқындауға, сондай-ақ заңнамада көзделген жағдайларда проактивті мемлекеттік қызметтер көрсетуге негіз бола алады.
Маңызды: әлеуметтік саламаттылық санаты өздігінен белгілі бір жәрдемақыны немесе әлеуметтік көмекті автоматты түрде тағайындауды білдірмейді. Нақты әлеуметтік төлемдер мен қызметтер тиісті заңнамада белгіленген талаптар мен өлшемшарттарға сәйкес қарастырылады.
Қорытынды
Отбасының әлеуметтік саламаттылығын айқындау әдістемесі азаматтардың тұрмыс жағдайын бірнеше бағыт бойынша кешенді бағалауға арналған. Оның негізгі міндеті — әлеуметтік тәуекелдерді анықтауға және қолдауға мұқтаж болуы мүмкін отбасыларды уақтылы саралауға көмектесу.
Әдістеменің толық мәтінімен (Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2023 жылғы 29 маусымдағы № 267 бұйрығы)
Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің ресми ақпараттық-құқықтық жүйесі — «Adilet» порталында танысуға болады.